Zelfbewoningsplicht bij erfpacht, wanneer mag de grondeigenaar opzeggen?

Geschreven door Wiert Leistra
7 mei 2026 · 4 minuten leestijd

De zelfbewoningsplicht is een bekende bepaling in erfpachtakten van woningcorporaties en gemeenten. Zij houdt in dat de erfpachter de woning zelf moet bewonen. Het belang is groot: wie die plicht schendt, riskeert dat de grondeigenaar de erfpacht opzegt en de erfpachter zijn woning kwijtraakt. Toch is niet elke schending genoeg. In dit artikel ga ik in op de vraag wanneer opzegging gerechtvaardigd is.

Opzegging door de eigenaar

Artikel 5:87 lid 2 BW luidt, voor zover van belang, als volgt:

"Een erfpacht kan door de eigenaar worden opgezegd, indien de erfpachter in verzuim is de canon over twee achtereenvolgende jaren te betalen of in ernstige mate tekortschiet in de nakoming van zijn andere verplichtingen."

Een beding dat ten nadele van de erfpachter van deze regeling afwijkt, is nietig (lid 3). De eigenaar kan in de akte dus niet bepalen dat elke schending tot opzegging leidt. Na het einde van de erfpacht moet de eigenaar bovendien de waarde van de erfpacht aan de erfpachter vergoeden, na aftrek van wat hij nog van hem te vorderen heeft. Een opzegging moet bij deurwaardersexploot gebeuren, ten minste een maand vooraf (artikel 5:88 BW).

Wat was er aan de hand?

Het gerechtshof Den Haag kreeg deze vraag voorgelegd in een zaak die nog steeds illustratief is (ECLI:NL:GHDHA:2020:856). Een woningcorporatie had een woning in erfpacht uitgegeven onder een Koopgarant-regeling, bedoeld om mensen met een lager inkomen een eigen woning te geven. De akte bepaalde dat de erfpachter de woning "daadwerkelijk als hoofdbewoner" moest bewonen. Ook mocht zij geen handelingen verrichten waardoor de woning achteruit zou gaan.

De erfpachter raakte in een ernstige burenruzie met de huurder van het naastgelegen appartement. Die verweet haar dat zij duiven hield, en zij kreeg een verbod opgelegd. Na een executie werd de woning ontruimd. Daarna woonde de erfpachter er niet meer. De corporatie zegde de erfpacht op wegens schending van de zelfbewoningsplicht en wegens achteruitgang van de woning.

Uitleg van de zelfbewoningsplicht

De erfpachter betoogde dat de bepaling alleen verhuur verbood, niet leegstand. Het hof oordeelt anders. Bij de uitleg van een erfpachtakte telt de bedoeling van partijen zoals die uit de akte blijkt, naar objectieve maatstaven. De woorden "daadwerkelijk als hoofdbewoner te bewonen" en de kop "zelfbewoningsplicht" betekenen dat de erfpachter er zelf moet wonen. Gezien het doel van de Koopgarant-regeling ziet het hof dit ook als een kernverplichting.

Ernstig tekortschieten?

De conclusie lijkt dan voor de hand te liggen. Echter, het hof weegt ook de omstandigheden mee. De corporatie was zelf een procedure begonnen om de huurovereenkomst met de buurman te beëindigen. Zij nam daarmee zelf aan dat hij ernstige overlast veroorzaakte. Onder die omstandigheden kon de corporatie niet tegelijk van de erfpachter verlangen dat zij in de woning bleef wonen. Van ernstig tekortschieten was daarom geen sprake.

Ook de achteruitgang van de woning hield geen stand. Het hof nam aan dat de woning door de duiven vervuild was geraakt, maar van blijvende schade bleek niet. Twee taxaties kwamen op dezelfde waarde uit. Het hof wees de vorderingen van de corporatie af.

Een procedureel punt

Daarbij merkt het hof nog iets op dat in de praktijk vaak over het hoofd wordt gezien. Na de opzegging had de rechtbank de inschrijving van de erfpacht in de registers waardeloos verklaard. Wie tegen zo'n uitspraak in hoger beroep gaat, moet dat beroep binnen acht dagen laten inschrijven in het register van de rechtbank. Anders is het hoger beroep niet-ontvankelijk. De erfpachter had dat tijdig gedaan.

Advies

Al met al is een zelfbewoningsplicht een serieuze verplichting, maar niet elke periode van leegstand rechtvaardigt opzegging. De rechter beoordeelt per geval of de erfpachter in ernstige mate tekortschiet, en betrekt daarbij ook de rol van de grondeigenaar. Voor grondeigenaren geldt dat een heldere formulering in de akte veel discussie voorkomt. Zie in dit kader ook ons artikel over de vraag wanneer beëindiging van een erfpachtrecht redelijk is. Heeft u een vraag over uw erfpachtrecht? Neem dan gerust contact met ons op.

LiebregtsLeistra

Waar kunnen we u mee helpen?

Contact